Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ tiếp tục tăng trưởng. Từ mở rộng kim ngạch đến hợp tác công nghệ và chuỗi giá trị

Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ tiếp tục ghi nhận tốc độ tăng trưởng đáng kể trong năm 2026. Trong tám tháng đầu năm, tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 137,42 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý hơn quy mô thương mại là xu hướng hai nền kinh tế đang từng bước mở rộng hợp tác sang công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng, hàng không và các chuỗi cung ứng có giá trị gia tăng cao hơn.

Diễn biến này cho thấy thị trường Hoa Kỳ tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp Việt Nam. Đồng thời, quy mô thương mại ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về xuất xứ hàng hóa, minh bạch chuỗi cung ứng, tuân thủ tiêu chuẩn thị trường và quản trị rủi ro thương mại.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam

Theo số liệu Hải quan Việt Nam được Trung tâm WTO và Hội nhập dẫn lại, tính đến hết tháng 8/2026, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ đạt khoảng 137,42 tỷ USD, tăng 23,4% so với cùng kỳ năm trước. Hoa Kỳ chiếm khoảng 32,1% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Số liệu của Bộ Công Thương trước đó cũng cho thấy xu hướng tương tự. Trong sáu tháng đầu năm 2026, xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt khoảng 86,5 tỷ USD và Việt Nam xuất siêu sang thị trường này khoảng 75,3 tỷ USD, tăng 21,3% so với cùng kỳ năm 2025.

Ở chiều thống kê của Hoa Kỳ, Cục Điều tra Dân số Hoa Kỳ ghi nhận trong bảy tháng đầu năm 2026, Hoa Kỳ xuất khẩu khoảng 10,76 tỷ USD hàng hóa sang Việt Nam và nhập khẩu khoảng 149,61 tỷ USD hàng hóa từ Việt Nam. Các con số của hai bên không nên đối chiếu cơ học do khác biệt về phương pháp thống kê, thời điểm ghi nhận và cách định giá hàng hóa, nhưng đều phản ánh quy mô ngày càng lớn của quan hệ thương mại song phương.

Theo thống kê phía Hoa Kỳ được Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ dẫn lại, đến hết tháng 7/2026, Việt Nam đã trở thành đối tác thương mại lớn thứ năm của Hoa Kỳ, tăng năm bậc so với cùng kỳ năm trước.

Tính bổ trợ tiếp tục là nền tảng của thương mại song phương

Một trong những động lực quan trọng của quan hệ thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ là tính bổ trợ tương đối rõ giữa cơ cấu sản xuất và nhu cầu của hai nền kinh tế.

Việt Nam có thế mạnh trong công nghiệp chế biến, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, hàng tiêu dùng và nông, thủy sản. Trong khi đó, Hoa Kỳ có lợi thế trong công nghệ, thiết bị, hàng không, năng lượng, nông sản, nguyên liệu đầu vào và các sản phẩm có hàm lượng khoa học – công nghệ cao.

Ở góc độ Việt Nam, việc tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ và nguyên liệu của Hoa Kỳ không chỉ làm tăng thương mại hai chiều mà còn có thể cung cấp đầu vào cho hoạt động sản xuất trong nước. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các ngành điện tử, công nghiệp công nghệ cao, năng lượng và hàng không, nơi năng lực sản xuất của Việt Nam đang ngày càng gắn với các chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Ở chiều ngược lại, quy mô tiêu dùng lớn của Hoa Kỳ tiếp tục tạo không gian cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc xuất khẩu nhiều hơn, mà còn phụ thuộc vào khả năng nâng tỷ lệ giá trị gia tăng tạo ra tại Việt Nam và nâng cao mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng.

Đầu tư hai chiều tiếp tục mở rộng

Thương mại tăng trưởng cũng đi kèm với những chuyển động tích cực về đầu tư.

Tính đến cuối tháng 7/2026, Hoa Kỳ có 1.587 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký khoảng 12,5 tỷ USD. Riêng trong bảy tháng đầu năm 2026, nhà đầu tư Hoa Kỳ đăng ký khoảng 437,6 triệu USD với 86 dự án cấp mới, số dự án mới tăng 67,9%.

Ở chiều ngược lại, tính đến cuối tháng 4/2026, doanh nghiệp Việt Nam có 279 dự án đầu tư tại Hoa Kỳ với tổng vốn đăng ký khoảng 1,45 tỷ USD.

Các con số này cho thấy quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ đang dần vượt ra ngoài mô hình đơn thuần một bên sản xuất và một bên nhập khẩu. Đầu tư, công nghệ, nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng ngày càng trở thành những thành tố gắn kết trực tiếp hai thị trường.

Công nghệ cao và bán dẫn có thể trở thành trụ cột hợp tác mới

Trong số những lĩnh vực được đánh giá còn nhiều dư địa, công nghệ cao và bán dẫn nổi lên rõ nét.

Việt Nam hiện có nền tảng sản xuất điện tử tương đối lớn, lực lượng lao động kỹ thuật ngày càng phát triển và vị trí đáng kể trong chuỗi cung ứng khu vực. Hoa Kỳ, trong khi đó, có thế mạnh về nghiên cứu, thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nền tảng.

Theo đánh giá của Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, hợp tác trong lĩnh vực này có thể mở rộng từ hoạt động sản xuất sang nghiên cứu, thiết kế, đào tạo nhân lực và phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Năng lượng và hàng không cũng được xác định là những lĩnh vực có tiềm năng lớn do nhu cầu đầu tư của Việt Nam và năng lực về vốn, công nghệ, quản trị của doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Điều này cho thấy cấu trúc hợp tác song phương đang có khả năng chuyển dần từ trao đổi hàng hóa truyền thống sang các lĩnh vực có hàm lượng vốn, công nghệ và tri thức cao hơn.

Đàm phán thương mại song phương vẫn là một biến số quan trọng

Bên cạnh tăng trưởng thương mại, doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát tiến trình xây dựng khuôn khổ thương mại mới giữa hai nước.

Tháng 10/2025, Hoa Kỳ và Việt Nam đã công bố Khuôn khổ cho một Hiệp định về Thương mại Đối ứng, Công bằng và Cân bằng. Khuôn khổ này đề cập đến hàng loạt vấn đề có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp, từ tiếp cận thị trường, thuế quan, hàng rào phi thuế quan đến thương mại số, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường, hải quan, thuận lợi hóa thương mại, chuỗi cung ứng và kiểm soát xuất khẩu.

Tuy nhiên, đây chưa phải là một hiệp định hoàn chỉnh đã có hiệu lực. Báo cáo Thương mại Quốc gia năm 2026 của USTR vẫn ghi nhận Việt Nam chưa ký kết Hiệp định về Thương mại Đối ứng, Công bằng và Cân bằng với Hoa Kỳ.

Đáng chú ý, ngày 22/9/2026, Reuters đưa tin sau cuộc làm việc giữa phía Việt Nam và Đại diện Thương mại Hoa Kỳ tại New York, hai bên cho biết đàm phán đang có tiến triển và tiến gần hơn tới giai đoạn kết thúc, mặc dù vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục xử lý.

Vì vậy, doanh nghiệp cần phân biệt rõ giữa các định hướng hoặc cam kết trong khuôn khổ đàm phán với các quy định pháp lý đã chính thức có hiệu lực.

Cơ hội lớn hơn đồng nghĩa với yêu cầu tuân thủ cao hơn

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, tăng trưởng mạnh của xuất khẩu sang Hoa Kỳ là tín hiệu tích cực nhưng cũng kéo theo mức độ giám sát thương mại cao hơn.

Hoa Kỳ là một thị trường có hệ thống pháp luật thương mại phức tạp, với các công cụ kiểm soát liên quan đến phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh thuế, xuất xứ, lao động cưỡng bức, sở hữu trí tuệ, kiểm soát xuất khẩu, tiêu chuẩn sản phẩm và an toàn chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào các chuỗi sản xuất khu vực, vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý không chỉ là xác định nước xuất khẩu mà còn là khả năng chứng minh nguồn nguyên liệu, quá trình gia công, mức độ chuyển đổi tại Việt Nam và hồ sơ của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Khuôn khổ thương mại Hoa Kỳ – Việt Nam công bố năm 2025 cũng xác định hợp tác về khả năng chống gian lận thuế quan, khả năng phục hồi chuỗi cung ứng và kiểm soát xuất khẩu là những nội dung mà hai bên tiếp tục xử lý.

Do đó, mô hình sử dụng nguyên liệu từ một nước thứ ba, thực hiện một số công đoạn hạn chế tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang Hoa Kỳ cần được đánh giá thận trọng về xuất xứ và rủi ro thương mại. Chứng từ xuất xứ không nên được nhìn nhận đơn thuần là một thủ tục tại thời điểm xuất hàng mà cần được xây dựng trên hệ thống dữ liệu có khả năng chứng minh thực chất quá trình sản xuất.

Từ tăng trưởng thương mại sang hợp tác về chuỗi giá trị

Các số liệu năm 2026 cho thấy thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ vẫn còn dư địa phát triển đáng kể. Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo nhiều khả năng sẽ không chỉ được đo bằng tốc độ tăng kim ngạch.

Đối với Việt Nam, vấn đề quan trọng hơn là nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, thu hút đầu tư công nghệ cao, tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng và phát triển những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và tri thức lớn hơn.

Đối với doanh nghiệp Hoa Kỳ, Việt Nam vừa là một cơ sở sản xuất trong chuỗi cung ứng châu Á vừa là thị trường hơn 100 triệu người với nhu cầu ngày càng lớn về năng lượng, công nghệ, hàng không, máy móc và dịch vụ chất lượng cao.

Như vậy, xu hướng đáng chú ý của quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ trong năm 2026 không chỉ là thương mại tiếp tục tăng, mà là quá trình chuyển dần từ quan hệ mua – bán hàng hóa sang hợp tác sâu hơn về đầu tư, công nghệ và chuỗi giá trị.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội tại thị trường Hoa Kỳ vẫn rất lớn. Nhưng khả năng tận dụng cơ hội này ngày càng phụ thuộc vào ba yếu tố: giá trị gia tăng thực chất tại Việt Nam, minh bạch chuỗi cung ứng và năng lực tuân thủ các yêu cầu thương mại của Hoa Kỳ.

Xem thêm các bài viết pháp lý khác có liên quan:

• Thực thi cam kết về thương mại điện tử trong các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) và yêu cầu hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp tại Việt Nam
• Từ áp lực thương mại quốc gia đến yêu cầu tái cấu trúc quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp qua đợt truy quét bản quyền lớn nhất tại Việt Nam 2026
• Hoa Kỳ ban hành kết luận sơ bộ điều tra chống bán phá giá thép cốt bê tông từ Việt Nam
• Ngành nghề kinh doanh không được liệt kê trong Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam: Khoảng trống kỹ thuật hay rủi ro pháp lý?
• Hoa Kỳ ban hành kết luận cuối cùng trong vụ việc điều tra chống bán phá giá đối với sợi PTY của Việt Nam