Cấu trúc đầu tư FDI tại Việt Nam dưới Luật Đầu tư 2025: IRC, ERC và M&A Approval trong giai đoạn cải cách hậu kiểm
Luật Đầu tư 2025, có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, tiếp tục điều chỉnh khung pháp lý đối với hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Dù không thay đổi hoàn toàn cấu trúc cấp phép hiện hành, luật mới đã bổ sung một số điều chỉnh đáng chú ý liên quan đến trình tự thực hiện thủ tục đầu tư, phạm vi chấp thuận chủ trương đầu tư, cũng như cơ chế quản lý hoạt động góp vốn và mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài. Những thay đổi này phản ánh xu hướng chuyển dịch từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đồng thời tạo ra sự linh hoạt hơn trong cấu trúc đầu tư của doanh nghiệp quốc tế khi tiếp cận thị trường Việt Nam.
Cấu trúc pháp lý của hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
Trong thực tiễn, nhà đầu tư nước ngoài khi tiếp cận thị trường Việt Nam thường lựa chọn một trong hai hình thức cơ bản:
(i) Thành lập tổ chức kinh tế mới có vốn đầu tư nước ngoài (Greenfield investment)
hoặc
(ii) Góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trong doanh nghiệp Việt Nam (M&A investment).
Hai hình thức này chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Đầu tư và có các yêu cầu thủ tục khác nhau liên quan đến:
– Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (Investment Registration Certificate – IRC);
– Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (Enterprise Registration Certificate – ERC);
– Thủ tục chấp thuận việc góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài (M&A Approval).
Luật Đầu tư 2025 vẫn duy trì cấu trúc quản lý này, tuy nhiên một số thay đổi về thủ tục và cách tiếp cận quản lý có thể ảnh hưởng đáng kể đến chiến lược đầu tư của doanh nghiệp quốc tế.
Cơ chế IRC và ERC trong việc thành lập doanh nghiệp FDI
Đối với hình thức thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, quy trình pháp lý truyền thống tại Việt Nam bao gồm hai bước chính: Cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) – ghi nhận dự án đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài; Cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC) – ghi nhận tư cách pháp nhân của doanh nghiệp thực hiện dự án.
Theo Luật Đầu tư 2020, trình tự này được thực hiện theo cấu trúc cố định: IRC → ERC
Điều này có nghĩa là dự án đầu tư phải được chấp thuận trước khi pháp nhân thực hiện dự án được thành lập.
Linh hoạt hơn trong trình tự thực hiện IRC và ERC
Luật Đầu tư 2025 đã mở ra khả năng linh hoạt hơn trong trình tự thực hiện thủ tục đầu tư. Trong một số trường hợp, nhà đầu tư nước ngoài có thể thành lập doanh nghiệp trước và sau đó thực hiện thủ tục đăng ký dự án đầu tư.
Sự điều chỉnh này tạo ra hai mô hình cấu trúc đầu tư:
Mô hình truyền thống
IRC → ERC
Mô hình linh hoạt
ERC → IRC
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các nhà đầu tư có chiến lược phát triển dài hạn tại Việt Nam, chẳng hạn như các tập đoàn đa quốc gia muốn thành lập một pháp nhân trung tâm (holding company) tại Việt Nam trước khi triển khai nhiều dự án đầu tư khác nhau.
Việc linh hoạt hóa trình tự cấp phép không chỉ giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc cấu trúc đầu tư theo mô hình tập đoàn.
Điều chỉnh thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư
Luật Đầu tư 2025 cũng làm rõ hơn phạm vi các dự án phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư. Thay vì chỉ phân định dự án theo thẩm quyền của từng cơ quan như trước đây, luật mới đã liệt kê cụ thể các loại dự án thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời làm rõ các trường hợp không phải thực hiện thủ tục này.
Bên cạnh đó, luật cũng điều chỉnh thẩm quyền của các cơ quan nhà nước trong việc phê duyệt dự án:
- Quốc hội: đối với các dự án áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt;
- Thủ tướng Chính phủ: đối với một số nhóm dự án quan trọng;
- Chủ tịch UBND cấp tỉnh: đối với phần lớn các dự án đầu tư tại địa phương.
Việc phân định rõ thẩm quyền này được kỳ vọng sẽ giúp giảm sự chồng chéo trong quá trình thẩm định dự án và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
Đơn giản hóa thủ tục điều chỉnh dự án đầu tư
Một điểm đáng chú ý khác của Luật Đầu tư 2025 là việc cắt giảm một số trường hợp phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư.
Theo quy định trước đây, nhiều thay đổi của dự án – bao gồm việc điều chỉnh tổng vốn đầu tư hoặc thay đổi công nghệ – đều có thể yêu cầu thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư.
Luật mới đã loại bỏ một số trường hợp này, chỉ giữ lại những thay đổi mang tính chất “cốt lõi” của dự án, chẳng hạn như:
– Thay đổi mục tiêu dự án;
– Thay đổi địa điểm thực hiện dự án;
– Thay đổi quy mô diện tích đất;
– Kéo dài tiến độ thực hiện dự án quá thời hạn cho phép.
Việc cắt giảm các trường hợp điều chỉnh chủ trương đầu tư giúp hạn chế tình trạng các thay đổi kỹ thuật nhỏ cũng phải thực hiện quy trình hành chính phức tạp.
Thủ tục M&A của nhà đầu tư nước ngoài
Ngoài hình thức thành lập doanh nghiệp mới, một phương thức phổ biến để nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường Việt Nam là góp vốn hoặc mua cổ phần trong doanh nghiệp Việt Nam hiện hữu.
Trong các trường hợp nhất định, nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục chấp thuận góp vốn, mua cổ phần hoặc mua phần vốn góp trước khi hoàn tất giao dịch.
Theo Luật Đầu tư 2025, cơ chế này tiếp tục được duy trì nhằm đảm bảo việc kiểm soát các lĩnh vực có hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài.
Thông thường, thủ tục chấp thuận này được yêu cầu khi:
– Doanh nghiệp mục tiêu hoạt động trong ngành nghề có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài;
– Giao dịch làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài lên mức chi phối;
– Việc mua cổ phần dẫn đến thay đổi đáng kể cấu trúc sở hữu của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, luật mới cũng cho thấy xu hướng giảm bớt sự can thiệp hành chính đối với những giao dịch không làm phát sinh rủi ro đáng kể đối với môi trường đầu tư.
Xu hướng chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”
Một đặc điểm nổi bật của Luật Đầu tư 2025 là xu hướng chuyển dần từ cơ chế quản lý dựa trên tiền kiểm sang hậu kiểm.
Trong mô hình quản lý trước đây, nhiều thủ tục phải được thực hiện trước khi dự án được phép triển khai. Luật mới hướng tới việc giảm bớt các yêu cầu kiểm tra ban đầu, đồng thời tăng cường hoạt động thanh tra và giám sát trong quá trình thực hiện dự án.
Điều này đồng nghĩa với việc nhà đầu tư được trao nhiều quyền chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh, nhưng đồng thời cũng phải chịu trách nhiệm cao hơn trong việc đảm bảo tuân thủ pháp luật.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ nội bộ và thường xuyên rà soát các nghĩa vụ pháp lý trở thành yếu tố quan trọng đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
Luật Đầu tư 2025 không thay đổi hoàn toàn cấu trúc cấp phép đối với hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, nhưng đã đưa ra một số điều chỉnh đáng chú ý nhằm tăng tính linh hoạt của hệ thống pháp lý.
Những thay đổi liên quan đến trình tự thực hiện IRC và ERC, phạm vi chấp thuận chủ trương đầu tư, cũng như cơ chế quản lý hoạt động góp vốn và mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài có thể tạo ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp quốc tế khi tiếp cận thị trường Việt Nam.
Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế, việc hiểu rõ các quy định mới của Luật Đầu tư 2025 sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả và quản trị rủi ro pháp lý cho các nhà đầu tư nước ngoài.
Xem thêm:
