Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam: Những khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà câu chuyện về Trung tâm tài chính quốc tế không còn dừng ở khát vọng hay khẩu hiệu. Những định hướng chiến lược đã được đặt ra, các địa điểm tiềm năng được nhắc tới, và kỳ vọng về một bước nhảy vọt trong hội nhập tài chính ngày càng rõ nét. Tuy nhiên, song hành với kỳ vọng đó là một thực tế không thể né tránh: khung pháp luật hiện hành vẫn tồn tại những khoảng trống đáng kể, nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời, có thể cản trở khả năng hình thành một Trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa.

Những khoảng trống này không nằm ở một điều luật cụ thể, mà xuất hiện ở cách hệ thống pháp luật phản ứng trước các quan hệ tài chính phức tạp, xuyên biên giới và biến động nhanh. Chính tại giao điểm giữa pháp luật quốc gia và thông lệ tài chính toàn cầu, các giới hạn bắt đầu bộc lộ.

Trung tâm tài chính quốc tế và yêu cầu vượt khỏi “khung quản lý quen thuộc”

Trong nhiều thập kỷ, pháp luật Việt Nam được xây dựng với mục tiêu chủ đạo là quản lý và bảo đảm an toàn cho nền kinh tế trong nước. Cách tiếp cận này giúp duy trì ổn định vĩ mô, nhưng lại bộc lộ hạn chế khi đối diện với yêu cầu của một Trung tâm tài chính quốc tế – nơi dòng vốn, công cụ tài chính và chủ thể tham gia mang tính toàn cầu.

Khoảng trống đầu tiên xuất hiện ở tư duy thể chế. Trung tâm tài chính quốc tế không vận hành hiệu quả nếu vẫn bị đặt hoàn toàn trong khuôn khổ quản lý hành chính truyền thống. Khi mọi hoạt động tài chính đều phải xin phép, phê duyệt theo từng lớp thủ tục, khả năng phản ứng với thị trường quốc tế sẽ chậm hơn rất nhiều so với các trung tâm tài chính cạnh tranh trong khu vực.

Pháp luật hiện hành chưa thực sự thiết kế một không gian pháp lý riêng, nơi các quy tắc được tinh chỉnh để phù hợp với tốc độ và tính phức hợp của thị trường tài chính quốc tế. Khoảng trống này khiến Trung tâm tài chính, nếu được hình thành, dễ rơi vào tình trạng “mang danh quốc tế nhưng vận hành nội địa”.

Khoảng trống trong điều chỉnh các sản phẩm tài chính phức hợp

Một Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là nơi tập trung các ngân hàng hay công ty chứng khoán, mà còn là môi trường của các sản phẩm tài chính phức hợp, các giao dịch cấu trúc, công cụ phái sinh và mô hình tài chính sáng tạo. Đây chính là lĩnh vực mà pháp luật Việt Nam hiện nay còn dè dặt và thiếu chiều sâu điều chỉnh.

Các quy định hiện hành thường được xây dựng theo hướng liệt kê và kiểm soát rủi ro, hơn là tạo ra khung nguyên tắc đủ linh hoạt để thích ứng với sự phát triển nhanh của sản phẩm tài chính. Khi pháp luật đi sau thị trường, khoảng trống điều chỉnh xuất hiện, kéo theo tâm lý e ngại của nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế.

Trong bối cảnh đó, Trung tâm tài chính quốc tế đòi hỏi một cách tiếp cận khác, nơi pháp luật đóng vai trò dẫn dắt và định hình, thay vì chỉ phản ứng thụ động trước thực tiễn.

Vấn đề dòng vốn và sự thiếu đồng bộ pháp lý

Một đặc trưng quan trọng của Trung tâm tài chính quốc tế là sự luân chuyển dòng vốn linh hoạt và minh bạch. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam vẫn tồn tại những khoảng trống và sự thiếu đồng bộ trong điều chỉnh các vấn đề liên quan đến ngoại hối, chuyển tiền và dòng vốn xuyên biên giới.

Sự phân tán trong các quy định, cùng với cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất, khiến việc dự liệu rủi ro pháp lý trở nên khó khăn. Đối với nhà đầu tư quốc tế, đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đặt trụ sở, triển khai sản phẩm hoặc thực hiện giao dịch tài chính quy mô lớn tại Việt Nam.

Khoảng trống không chỉ nằm ở nội dung quy định, mà còn ở tính dự báo của pháp luật. Trung tâm tài chính quốc tế cần một môi trường nơi các chủ thể có thể dự liệu được cách pháp luật sẽ được áp dụng trong tương lai gần, thay vì phải đối mặt với những thay đổi mang tính hành chính đột ngột.

Khoảng trống về cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và người tham gia thị trường

Niềm tin là nền tảng của mọi trung tâm tài chính. Tuy nhiên, niềm tin đó không thể hình thành nếu thiếu một cơ chế pháp lý rõ ràng và hiệu quả để bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và các chủ thể tham gia thị trường.

Trong khung pháp luật hiện hành, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư vẫn còn mang tính phân tán và thiếu sự chuyên biệt cho các giao dịch tài chính phức tạp. Điều này dẫn đến một khoảng trống đáng lo ngại: khi xảy ra tranh chấp hoặc rủi ro hệ thống, các bên khó xác định được con đường pháp lý tối ưu để bảo vệ quyền lợi của mình.

Đối với Trung tâm tài chính quốc tế, đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà là yếu tố quyết định khả năng thu hút và giữ chân các định chế tài chính lớn.

Khoảng trống trong kết nối giữa pháp luật và thông lệ quốc tế

Một Trung tâm tài chính quốc tế không thể vận hành hiệu quả nếu bị “tách rời” khỏi các thông lệ tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, khoảng trống hiện nay của pháp luật Việt Nam nằm ở mức độ tiếp nhận và nội địa hóa các chuẩn mực quốc tế.

Dù đã có những bước tiến trong việc tham chiếu và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, hệ thống pháp luật vẫn thiếu cơ chế linh hoạt để áp dụng trực tiếp hoặc thừa nhận hiệu lực thực tiễn của các thông lệ tài chính phổ biến. Điều này khiến Việt Nam gặp khó khăn trong việc tạo ra một môi trường pháp lý “quen thuộc” đối với các chủ thể quốc tế, vốn đã quen vận hành trong những hệ thống pháp luật có tính hội nhập cao.

Khoảng trống này, nếu không được lấp đầy, sẽ khiến Trung tâm tài chính quốc tế khó đạt được vị thế cạnh tranh thực sự, dù có lợi thế về địa lý hay tiềm năng thị trường.

Thách thức trong điều phối và thực thi pháp luật

Một vấn đề ít được nhắc tới nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là năng lực điều phối và thực thi pháp luật. Trung tâm tài chính quốc tế đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều cơ quan quản lý, với cách tiếp cận thống nhất và nhất quán.

Trong thực tiễn Việt Nam, sự chồng chéo trong thẩm quyền và cách áp dụng pháp luật giữa các cơ quan vẫn là một thách thức. Khoảng trống không chỉ nằm ở quy định, mà còn ở cơ chế phối hợp và thực thi, khiến cho môi trường pháp lý trở nên kém thân thiện trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Lấp đầy khoảng trống: thách thức và cơ hội cải cách

Nhận diện các khoảng trống pháp lý không nhằm phủ nhận những nỗ lực cải cách đã và đang được thực hiện, mà để nhấn mạnh rằng Trung tâm tài chính quốc tế là phép thử lớn đối với năng lực cải cách thể chế của Việt Nam. Việc lấp đầy các khoảng trống này đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện, không chỉ sửa đổi từng quy định riêng lẻ, mà cần một tầm nhìn chiến lược về vai trò của pháp luật trong nền tài chính toàn cầu.

Trung tâm tài chính quốc tế, nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành không gian thử nghiệm cho những cải cách pháp lý có kiểm soát, từ đó lan tỏa ra toàn bộ hệ thống pháp luật. Ngược lại, nếu bỏ qua các khoảng trống hiện hữu, nguy cơ lớn nhất không phải là thất bại ngay lập tức, mà là sự trì trệ kéo dài dưới một danh xưng đầy tham vọng.

Xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam là một mục tiêu chiến lược, nhưng con đường đi tới mục tiêu đó không thể tách rời việc nhìn thẳng vào những khoảng trống pháp lý đang tồn tại. Những khoảng trống này không chỉ là thách thức, mà còn là cơ hội để Việt Nam tái định hình vai trò của pháp luật trong phát triển kinh tế và hội nhập tài chính toàn cầu.

Việc lấp đầy các khoảng trống pháp lý, vì thế, không đơn thuần là hoàn thiện khung quy định, mà là xây dựng nền móng cho một môi trường tài chính dựa trên niềm tin, minh bạch và khả năng dự liệu – những giá trị cốt lõi của bất kỳ Trung tâm tài chính quốc tế nào.

Xem thêm:

• Trung tâm tài chính quốc tế và câu hỏi cốt lõi về niềm tin pháp lý của nhà đầu tư
• Cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và quản trị rủi ro trong Trung tâm tài chính quốc tế: Nền tảng cho một thị trường dựa trên niềm tin
• Xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế: Bài toán thể chế đặc thù và giới hạn của khung pháp luật hiện hành