TT38 chính thức gỡ nút thắt ERC–DICA. Doanh nghiệp có vốn nước ngoài được mở tài khoản vốn trước khi có IRC

Ngày 18/8/2026 đánh dấu một thay đổi đáng chú ý trong quản lý ngoại hối đối với hoạt động đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Thông tư số 38/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước chính thức có hiệu lực, đồng thời thay thế Thông tư số 06/2019/TT-NHNN. Trong số nhiều điểm mới, quy định được cộng đồng doanh nghiệp và giới tư vấn đặc biệt quan tâm là cơ chế cho phép tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài thành lập được mở tài khoản vốn đầu tư trước khi được cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư.

Quy định này được kỳ vọng sẽ chấm dứt một nghịch lý tồn tại khá lâu trên thực tế: doanh nghiệp đã có Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, tức đã được khai sinh về mặt pháp lý, nhưng lại chưa thể mở tài khoản vốn đầu tư để nhận phần vốn mà nhà đầu tư nước ngoài có nghĩa vụ góp.

Nói một cách hình ảnh, đây từng là “quả bóng” bị đá qua lại giữa thủ tục đầu tư, đăng ký doanh nghiệp và ngân hàng. Với Thông tư 38, Ngân hàng Nhà nước đã thiết lập một lối đi pháp lý tương đối rõ ràng cho tình huống này.

ERC, IRC và DICA: Ba mắt xích không phải lúc nào cũng xuất hiện đúng thứ tự

ERC là cách gọi thông dụng của Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; IRC là Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; còn DICA là tên thường dùng cho tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, nay được Thông tư 38 gọi là “tài khoản vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam”. Không phải mọi doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài đều đi theo trình tự IRC trước, ERC sau. Trong một số trường hợp, nhà đầu tư thành lập tổ chức kinh tế trước rồi mới xin cấp hoặc điều chỉnh IRC cho dự án.

Vấn đề phát sinh khi ba mắt xích này không xuất hiện theo trình tự quen thuộc IRC trước, ERC sau, rồi mở DICA. Nếu ERC được cấp trước IRC, doanh nghiệp đã tồn tại và thời hạn góp vốn đã bắt đầu được tính, nhưng ngân hàng lại có thể yêu cầu IRC như một thành phần quan trọng của hồ sơ mở DICA. Hệ quả là doanh nghiệp có nghĩa vụ nhận vốn nhưng chưa có đúng tài khoản để nhận vốn.

Nút thắt dưới cơ chế cũ

Trong thực tế áp dụng Thông tư 06/2019/TT-NHNN, hồ sơ mở DICA thường gắn chặt với IRC hoặc tài liệu tương đương xác định dự án, vốn và tiến độ góp vốn. Cách tiếp cận này phù hợp với mô hình truyền thống nhưng bộc lộ khoảng trống khi tổ chức kinh tế được thành lập trước khi hoàn tất thủ tục về IRC.

Doanh nghiệp khi đó rơi vào vòng luẩn quẩn. Cơ quan đăng ký kinh doanh đã cấp ERC nên doanh nghiệp có tư cách pháp lý và có vốn điều lệ phải được góp đúng hạn. Nhưng ngân hàng có thể cho rằng chưa đủ căn cứ mở DICA do thiếu IRC. Trong khi đó, việc chuyển tiền vào tài khoản thanh toán thông thường có nguy cơ không phù hợp với yêu cầu quản lý dòng vốn đầu tư nước ngoài, khiến doanh nghiệp và nhà đầu tư lo ngại khoản tiền không được công nhận là vốn góp hợp lệ.

Doanh nghiệp vì vậy có thể chậm góp vốn, chậm triển khai dự án, phát sinh chi phí tuân thủ và đối diện rủi ro bị xử lý vì không hoàn thành nghĩa vụ đúng hạn.

Khoản 3 Điều 7 Thông tư 38 thay đổi điều gì?

Điểm tháo gỡ cốt lõi nằm tại khoản 3 Điều 7 Thông tư 38/2026/TT-NHNN. Theo đó, trường hợp nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi thực hiện thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được mở một tài khoản vốn đầu tư bằng ngoại tệ và/hoặc một tài khoản vốn đầu tư bằng đồng Việt Nam trước khi được cấp hoặc điều chỉnh IRC, tại cùng một ngân hàng được phép.

Thông tư 38 vì thế chính thức thừa nhận mô hình ERC trước, IRC sau trong cơ chế quản lý ngoại hối. IRC không còn là điều kiện tiên quyết tuyệt đối để mở tài khoản vốn trong trường hợp này. Doanh nghiệp có kênh hợp pháp để nhận vốn điều lệ; còn ngân hàng có căn cứ trực tiếp để xử lý hồ sơ. Ngân hàng vẫn phải nhận biết khách hàng, xác minh chủ sở hữu hưởng lợi và kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, nhưng việc chưa có IRC tự thân nó không còn là lý do đủ để bác hồ sơ nếu doanh nghiệp thuộc đúng khoản 3 Điều 7.

Điều 6 của Thông tư cũng hỗ trợ cách hiểu này khi xếp “tổ chức kinh tế được nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp thành viên thành lập theo quy định của pháp luật đầu tư và pháp luật có liên quan” vào nhóm đối tượng mở tài khoản vốn đầu tư. Quy định không giới hạn nhóm này ở những tổ chức đã được cấp IRC.

Được mở DICA trước IRC không có nghĩa được sử dụng không giới hạn

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là tài khoản được mở trước khi có hoặc điều chỉnh IRC không lập tức có đầy đủ mọi chức năng của một tài khoản vốn phục vụ dự án đã hoàn thiện hồ sơ pháp lý.

Trong giai đoạn này, khoản 3 Điều 7 giới hạn tài khoản vào các mục đích chính: nhận vốn điều lệ; nhận tiền lãi phát sinh từ số dư trên tài khoản; thanh toán các chi phí hợp pháp liên quan đến hoạt động chuẩn bị đầu tư tại Việt Nam; và hoàn trả vốn cho nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp thành viên nếu không được cấp hoặc điều chỉnh IRC.

Khoản 4 Điều 5 đồng thời quy định rằng nếu nhà đầu tư nước ngoài đã thành lập tổ chức kinh tế trước khi làm thủ tục cấp, điều chỉnh IRC và đã mở tài khoản vốn theo khoản 3 Điều 7, việc chuyển tiền để thực hiện hoạt động chuẩn bị đầu tư phải được thực hiện thông qua tài khoản vốn đã mở.

Như vậy, Thông tư 38 không xóa vai trò của IRC và cũng không cho phép doanh nghiệp dùng tài khoản tùy ý. Thông tư thiết kế một cơ chế hai giai đoạn.

Ở giai đoạn trước IRC, tài khoản vốn hoạt động trong phạm vi hẹp, đủ để tiếp nhận vốn điều lệ và phục vụ các chi phí chuẩn bị đầu tư hợp pháp. Sau khi IRC được cấp hoặc điều chỉnh, doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng tài khoản đã mở để thực hiện các giao dịch thu, chi đầy đủ theo Điều 8 và Điều 9; nếu có nhu cầu, doanh nghiệp còn có thể mở thêm tài khoản vốn bằng loại ngoại tệ khác theo nguyên tắc của Thông tư.

Quy trình mới trên thực tế sẽ vận hành ra sao?

Với trường hợp thuộc khoản 3 Điều 7, trình tự dự kiến có thể được khái quát như sau: nhà đầu tư nước ngoài hoàn tất việc thành lập doanh nghiệp và nhận ERC; doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ mở tài khoản vốn tại một ngân hàng được phép; sau khi tài khoản được mở, nhà đầu tư chuyển vốn điều lệ vào tài khoản và doanh nghiệp có thể thanh toán các chi phí chuẩn bị đầu tư hợp pháp; doanh nghiệp tiếp tục thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC; khi IRC được cấp hoặc điều chỉnh, tài khoản đã mở chuyển sang phạm vi sử dụng đầy đủ theo Thông tư 38.

Nếu IRC không được cấp hoặc điều chỉnh, doanh nghiệp có thể sử dụng chính tài khoản này để hoàn trả vốn cho nhà đầu tư theo quy định. Đây cũng là một cải tiến quan trọng, bởi dòng tiền có cả đường vào và đường ra rõ ràng, thay vì bị mắc kẹt khi dự án không thể tiếp tục.

Từng ngân hàng có thể xây dựng danh mục chứng từ riêng. Doanh nghiệp nên chuẩn bị ERC, điều lệ, danh sách thành viên hoặc cổ đông, tài liệu nhận diện nhà đầu tư và chủ sở hữu hưởng lợi, tài liệu chứng minh tỷ lệ góp vốn và hồ sơ dự kiến xin cấp hoặc điều chỉnh IRC. Hợp đồng, hóa đơn và chứng từ cho các khoản chi chuẩn bị đầu tư cũng cần được lưu giữ đầy đủ.

Doanh nghiệp và ngân hàng cần làm gì ngay từ ngày 18/8/2026?

Các doanh nghiệp đang có ERC nhưng chưa mở được DICA vì chưa có IRC nên rà soát ngay xem mình có thuộc trường hợp nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trước khi làm thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC hay không. Nếu có, doanh nghiệp có thể làm việc lại với ngân hàng trên cơ sở khoản 3 Điều 7 Thông tư 38, đồng thời trình bày rõ mục đích sử dụng tài khoản trong giai đoạn trước IRC.

Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra thời hạn góp đủ vốn điều lệ, số tiền đã nhận trước ngày Thông tư có hiệu lực và tài khoản đã sử dụng để nhận tiền. Khoản 1 Điều 19 của Thông tư 38 cho phép tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã mở tài khoản thanh toán để nhận tiền góp vốn điều lệ trước ngày 18/8/2026 chuyển khoản tiền góp vốn đó sang tài khoản vốn đầu tư được mở theo Thông tư mới. Đây là cơ hội để chuẩn hóa các dòng tiền phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp, nhưng doanh nghiệp cần đối chiếu hồ sơ cụ thể và làm việc với ngân hàng để bảo đảm chứng từ đầy đủ.

Về phía ngân hàng, quy trình nội bộ cần được cập nhật kịp thời. Nếu vẫn yêu cầu phải có IRC trong mọi trường hợp, mục tiêu tháo gỡ của khoản 3 Điều 7 sẽ không đi vào cuộc sống. Ngược lại, ngân hàng vẫn phải xác minh nguồn tiền, chủ thể góp vốn, tỷ lệ góp vốn và mục đích giao dịch.

Dấu chấm hết cho trận bóng ERC–DICA,

Thông tư 38 đã giải quyết phần quan trọng nhất của vấn đề ở cấp độ quy phạm: doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài thành lập trước khi xin hoặc điều chỉnh IRC có quyền mở tài khoản vốn trước IRC. Căn cứ pháp lý giờ đây đã rõ hơn nhiều so với trước.

Tuy vậy, để thực sự đặt dấu chấm hết cho tình trạng đá bóng, quy định cần được triển khai thống nhất tại các ngân hàng. Những tuần đầu áp dụng có thể vẫn xuất hiện khác biệt về danh mục chứng từ, cách nhận diện đúng đối tượng và phạm vi giao dịch được phép trước IRC. Doanh nghiệp vì thế nên viện dẫn chính xác khoản 3 Điều 7, khoản 4 Điều 5 và Điều 6, thay vì chỉ đề nghị ngân hàng mở DICA theo quy định mới.

Điểm mới của Thông tư 38 không phải loại bỏ IRC hoặc buông lỏng quản lý ngoại hối. Bản chất của thay đổi là tách thời điểm mở tài khoản vốn khỏi thời điểm cấp hoặc điều chỉnh IRC trong một trường hợp cụ thể, đồng thời giới hạn công năng tài khoản cho đến khi thủ tục đầu tư được hoàn tất. Nhờ đó, dòng vốn có lối đi hợp pháp ngay từ khi doanh nghiệp ra đời, nghĩa vụ góp vốn có điều kiện thực hiện đúng hạn và ngân hàng có căn cứ rõ ràng hơn để kiểm soát giao dịch. Đây chính là lý do cơ chế ERC-first trở thành một trong những thay đổi thực tiễn nhất của Thông tư 38.

Lưu ý: Bài viết mang tính chất thông tin và phân tích chung. Việc áp dụng đối với từng doanh nghiệp cần được xem xét trên cơ sở hồ sơ đầu tư, cơ cấu sở hữu, mục đích giao dịch và quy trình của ngân hàng nơi mở tài khoản.

Xem thêm các bài viết pháp lý khác có liên quan:

• Thực trạng chấm dứt dự án đầu tư và bài toán hạ cánh an toàn cho nhà đầu tư khi dự án FDI rơi vào bế tắc
• Ba trụ cột nổi bật của kinh tế Việt Nam năm 2025: Hạ tầng – FDI công nghệ và Nâng hạng thị trường vốn
• Sở hữu nước ngoài dưới 50% tại doanh nghiệp Việt Nam: Có cần xin M and A Approval và có bị coi là doanh nghiệp FDI?
• Ai là chủ sở hữu hưởng lợi trong cấu trúc đầu tư nhiều tầng? Góc nhìn thực tiễn từ MandA và FDI tại Việt Nam
• Quy định về Báo cáo đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI