Những Vấn Đề Pháp Lý Doanh Nghiệp Cần Đặc Biệt Lưu Ý  về Thủ Tục Xin Giấy Phép Tổ Chức Biểu Diễn Nghệ Thuật Và Quyền Sử Dụng Bài Hát

Hoạt động biểu diễn nghệ thuật đang được kiểm soát pháp lý ngày càng chặt chẽ

Trong những năm gần đây, hoạt động tổ chức biểu diễn nghệ thuật tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ cùng với sự bùng nổ của thị trường giải trí, concert, liveshow, lễ hội âm nhạc, chương trình thương mại và các sự kiện quảng bá thương hiệu có yếu tố biểu diễn nghệ thuật. Tuy nhiên, song song với sự phát triển đó là xu hướng siết chặt quản lý nhà nước đối với nội dung chương trình, quyền tác giả âm nhạc, trách nhiệm của đơn vị tổ chức và các nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Trên thực tế, không ít đơn vị tổ chức sự kiện, doanh nghiệp truyền thông, nhà sản xuất chương trình hoặc cá nhân tổ chức biểu diễn vẫn đang nhầm lẫn giữa việc “được phép tổ chức chương trình” và việc “được quyền sử dụng bài hát”. Đây là hai nhóm thủ tục và trách nhiệm pháp lý hoàn toàn khác nhau, được điều chỉnh bởi các hệ thống quy phạm pháp luật độc lập nhưng có mối liên hệ chặt chẽ trong quá trình tổ chức biểu diễn nghệ thuật.

Hiện nay, hoạt động tổ chức biểu diễn nghệ thuật được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định 144/2020/NĐ-CP cùng với các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, quyền tác giả và quyền liên quan đang có hiệu lực.

Cơ quan nào có thẩm quyền cấp phép tổ chức biểu diễn nghệ thuật?

Phân cấp thẩm quyền quản lý giữa trung ương và địa phương

Theo quy định hiện hành, tùy thuộc vào tính chất, quy mô và yếu tố nước ngoài của chương trình mà thẩm quyền tiếp nhận thông báo hoặc xử lý thủ tục liên quan thuộc về:

• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch;
• Hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, thông qua cơ quan chuyên môn về văn hóa tại địa phương.

Trong thực tiễn, phần lớn các chương trình biểu diễn nghệ thuật thương mại hiện nay được thực hiện thông qua cơ chế thông báo tổ chức biểu diễn tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của Nghị định 144/2020/NĐ-CP, thay vì cơ chế “xin giấy phép con” theo cách hiểu truyền thống trước đây.

Tuy nhiên, mặc dù cơ chế quản lý đã chuyển dần sang hướng hậu kiểm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, trách nhiệm pháp lý của đơn vị tổ chức lại được nâng lên đáng kể. Cơ quan quản lý hiện nay tập trung nhiều hơn vào trách nhiệm cam kết của đơn vị tổ chức đối với nội dung chương trình, yếu tố chính trị – văn hóa – thuần phong mỹ tục và đặc biệt là quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc.

Khi nào thuộc thẩm quyền của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch?

Một số chương trình có yếu tố đặc thù như biểu diễn nghệ thuật có yếu tố nước ngoài, chương trình quy mô lớn mang tính quốc gia hoặc các hoạt động thuộc trường hợp quản lý chuyên ngành có thể thuộc thẩm quyền xử lý của cơ quan trung ương.

Trong khi đó, đa số chương trình ca nhạc, biểu diễn nghệ thuật thương mại, lễ hội doanh nghiệp, activation thương hiệu hoặc chương trình tổ chức tại địa phương sẽ do cơ quan quản lý văn hóa cấp tỉnh tiếp nhận và quản lý.

Hồ sơ tổ chức biểu diễn nghệ thuật gồm những gì?

Kịch bản chương trình và danh mục bài hát là tài liệu đặc biệt quan trọng

Một trong những nội dung quan trọng nhất trong hồ sơ tổ chức biểu diễn nghệ thuật là kịch bản chương trình và danh mục tác phẩm âm nhạc sử dụng trong chương trình biểu diễn.

Theo Điều 10 Nghị định 144/2020/NĐ-CP, hồ sơ phải thể hiện rõ:

• Nội dung chương trình;
• Danh mục tác phẩm;
• Tên tác giả;
• Thời lượng, hình thức biểu diễn;
• Các thông tin liên quan đến người biểu diễn và đơn vị tổ chức.

Trên thực tế, cơ quan quản lý văn hóa đặc biệt quan tâm đến tính minh bạch của danh mục bài hát bởi đây là cơ sở để xác định trách nhiệm về quyền tác giả và kiểm soát nội dung biểu diễn.

Nhiều đơn vị tổ chức hiện nay chỉ chú trọng việc “chốt nghệ sĩ” hoặc “book sân khấu”, nhưng lại xem nhẹ việc rà soát tình trạng pháp lý của các ca khúc được sử dụng. Đây là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp bản quyền hoặc nguy cơ bị xử phạt hành chính sau chương trình.

Trách nhiệm chứng minh quyền sử dụng bài hát thuộc về đơn vị tổ chức

Một điểm đặc biệt quan trọng cần lưu ý là cơ quan quản lý nhà nước không có nghĩa vụ thay đơn vị tổ chức xác minh tình trạng bản quyền bài hát.

Người tổ chức chương trình phải tự chịu trách nhiệm bảo đảm rằng mình đã được cấp quyền sử dụng hợp pháp đối với các tác phẩm âm nhạc dự kiến biểu diễn.

Điều này có nghĩa rằng, ngay cả khi chương trình đã được tiếp nhận hồ sơ hoặc được chấp thuận tổ chức, đơn vị tổ chức vẫn có thể phát sinh trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc thậm chí tranh chấp thương mại nếu sử dụng bài hát mà chưa được cấp quyền hợp pháp.

Quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc được thực hiện như thế nào?

Ký hợp đồng trực tiếp với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ hiện hành, tổ chức hoặc cá nhân khai thác tác phẩm âm nhạc trong hoạt động biểu diễn thương mại phải được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ các trường hợp ngoại lệ theo luật định.

Phương thức phổ biến đầu tiên là đơn vị tổ chức ký hợp đồng trực tiếp với:

• Tác giả;
• Chủ sở hữu quyền tác giả;
• Hoặc đơn vị được ủy quyền quản lý khai thác tác phẩm.

Trong thực tiễn, phương án này thường áp dụng đối với:

• Các ca khúc độc quyền;
• Tác phẩm chưa ủy quyền tập thể;
• Các chương trình biểu diễn quy mô lớn cần đàm phán riêng;
• Hoặc trường hợp nghệ sĩ yêu cầu sử dụng một số bài hát đặc biệt.

Điểm quan trọng nằm ở việc hợp đồng cần xác định rõ phạm vi sử dụng, số lần biểu diễn, lãnh thổ, thời gian khai thác và nghĩa vụ thanh toán tiền bản quyền.

Xin quyền thông qua Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC)

Trong phần lớn trường hợp hiện nay, các đơn vị tổ chức lựa chọn phương án ký hợp đồng và thanh toán phí sử dụng quyền tác giả thông qua Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC).

Đây là tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả âm nhạc đang quản lý quyền khai thác đối với số lượng lớn tác phẩm âm nhạc tại Việt Nam và quốc tế theo cơ chế ủy quyền.

Trên thực tế vận hành thị trường, VCPMC hiện đóng vai trò gần như trung tâm trong hoạt động cấp phép khai thác âm nhạc thương mại đối với các chương trình biểu diễn, nhà hàng, khách sạn, nền tảng số và sự kiện giải trí.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải mọi bài hát đều thuộc phạm vi quản lý của VCPMC. Vì vậy, đơn vị tổ chức cần kiểm tra cụ thể tình trạng ủy quyền của từng tác phẩm trước khi sử dụng.

Những rủi ro pháp lý thường gặp trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật

Rủi ro lớn nhất không nằm ở giấy phép biểu diễn mà ở quyền tác giả

Nhiều đơn vị tổ chức cho rằng chỉ cần hoàn thành thủ tục với cơ quan văn hóa là có thể biểu diễn toàn bộ bài hát trong chương trình. Đây là một nhận thức chưa chính xác.

Trên thực tế, giấy phép hoặc xác nhận tổ chức biểu diễn không đồng nghĩa với việc được miễn trách nhiệm bản quyền.

Các tranh chấp hiện nay thường phát sinh ở các tình huống như:

• Sử dụng bài hát chưa được xin quyền;
• Thay đổi danh mục bài hát so với hồ sơ đã đăng ký;
• Nghệ sĩ biểu diễn thêm bài ngoài kịch bản;
• Sử dụng bản phối hoặc phiên bản cải biên chưa được cấp quyền;
• Livestream hoặc khai thác thương mại lại chương trình mà chưa xin quyền tương ứng.

Trong môi trường giải trí số hiện nay, rủi ro pháp lý còn mở rộng sang việc khai thác hình ảnh chương trình trên YouTube, TikTok, nền tảng streaming hoặc thương mại hóa nội dung sau biểu diễn.

Xu hướng hậu kiểm và xử phạt đang ngày càng mạnh hơn

Thay vì kiểm duyệt sâu trước chương trình như giai đoạn cũ, cơ chế hiện nay chuyển mạnh sang hậu kiểm và tăng trách nhiệm pháp lý của đơn vị tổ chức.

Điều này đồng nghĩa rằng doanh nghiệp phải tự xây dựng cơ chế kiểm soát tuân thủ nội bộ, bao gồm:

• Rà soát quyền tác giả;
• Kiểm soát nội dung sân khấu;
• Kiểm tra lời bài hát;
• Kiểm soát nghệ sĩ khách mời;
• Quản lý phát sinh ngoài kịch bản;
• Và lưu trữ hồ sơ chứng minh quyền sử dụng tác phẩm.

Đối với các concert lớn hoặc chương trình thương mại có doanh thu cao, việc thiếu kiểm soát pháp lý có thể dẫn tới tranh chấp giá trị lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu và quan hệ với nghệ sĩ, nhà tài trợ.

Doanh nghiệp tổ chức sự kiện cần chuẩn bị gì để giảm thiểu rủi ro?

Quản trị pháp lý cần được thực hiện ngay từ giai đoạn xây dựng concept chương trình

Trong thực tiễn tư vấn, nhiều rủi ro phát sinh do bộ phận pháp lý chỉ được tham gia ở giai đoạn cuối cùng khi chương trình đã “chốt line-up”, bán vé hoặc truyền thông công khai.

Đây là cách tiếp cận tiềm ẩn nhiều nguy cơ bởi khi đó việc thay đổi bài hát, thay đổi nghệ sĩ hoặc điều chỉnh quyền khai thác gần như rất khó thực hiện.

Một chương trình biểu diễn chuyên nghiệp hiện nay cần đồng thời kiểm soát ba nhóm yếu tố:

Kiểm soát nội dung biểu diễn

Đơn vị tổ chức cần rà soát toàn bộ nội dung sân khấu, lời bài hát, hình ảnh trình chiếu, phát ngôn của nghệ sĩ và các yếu tố nhạy cảm liên quan đến văn hóa, chính trị, quảng cáo hoặc thuần phong mỹ tục.

Kiểm soát quyền tác giả và quyền liên quan

Ngoài quyền tác giả đối với bài hát, nhiều chương trình còn phát sinh quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình, bản phối, phần trình diễn hoặc nội dung livestream.

Trong nhiều trường hợp, đơn vị tổ chức đã xin quyền bài hát nhưng chưa xin quyền sử dụng bản ghi âm thương mại hoặc bản phối độc quyền, dẫn đến nguy cơ tranh chấp độc lập.

Kiểm soát hợp đồng với nghệ sĩ và đối tác sản xuất

Hợp đồng biểu diễn hiện nay không chỉ là thỏa thuận về cát-xê mà cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý liên quan đến:

• Nội dung biểu diễn;
• Phạm vi sử dụng hình ảnh;
• Nghĩa vụ tuân thủ pháp luật;
• Trách nhiệm phát sinh nếu nghệ sĩ biểu diễn ngoài danh mục được phê duyệt;
• Và cơ chế xử lý tranh chấp bản quyền.

Đảm bảo tuân thủ pháp luật suốt vòng đời chương trình

Hoạt động tổ chức biểu diễn nghệ thuật hiện nay không còn đơn thuần là hoạt động giải trí mà đã trở thành một lĩnh vực có mức độ kiểm soát pháp lý cao, liên quan đồng thời đến quản lý văn hóa, sở hữu trí tuệ, thương mại và trách nhiệm dân sự.

Trong bối cảnh cơ chế hậu kiểm ngày càng được đẩy mạnh, doanh nghiệp tổ chức sự kiện, nhà sản xuất chương trình và đơn vị truyền thông cần thay đổi tư duy từ xin phép để được tổ chức sang quản trị tuân thủ toàn diện trong suốt vòng đời chương trình.

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, rà soát quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc, xây dựng cơ chế kiểm soát nội dung biểu diễn và quản trị hợp đồng chuyên nghiệp không chỉ giúp hạn chế rủi ro xử phạt mà còn là yếu tố quan trọng bảo vệ giá trị thương mại, uy tín và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp trong ngành công nghiệp giải trí hiện nay.

Xem thêm các bài viết pháp lý khác có liên quan:

• Từ áp lực thương mại quốc gia đến yêu cầu tái cấu trúc quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp qua đợt truy quét bản quyền lớn nhất tại Việt Nam 2026
• Hướng dẫn chi tiết và cập nhật mới nhất Quy trình đăng ký bản quyền tác giả năm 2025
• Tư vấn – Giải quyết vụ việc vi phạm bản quyền quốc gia và quốc tế
• Bảo hộ bản quyền phần mềm máy tính nếu tác giả là nhân viên công ty