Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) 2026 – Đã thực sự tạo ra bệ phóng cho khu vực kinh tế tư nhân?
“Muốn phát triển khu vực kinh tế tư nhân, điều quan trọng không phải là ban hành thêm nhiều chính sách hỗ trợ, mà là tạo ra một hệ thống pháp luật giúp doanh nghiệp có thể tự lớn lên.”
Sau gần một thập kỷ thi hành, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình. Luật đã lần đầu tiên tạo dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), góp phần hình thành nhiều chương trình hỗ trợ về tín dụng, đào tạo, tư vấn, chuyển đổi công nghệ và khởi nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm.
Nếu Luật năm 2017 đã có khá nhiều chính sách ưu đãi, tại sao phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, công nghệ, thị trường và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước? Có lẽ vấn đề chưa nằm ở việc thiếu chính sách, mà nằm ở cách thức thiết kế chính sách.
Chính vì vậy, Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) năm 2026 được xây dựng với mục tiêu thay thế toàn bộ Luật năm 2017, chuyển từ tư duy hỗ trợ hành chính sang mô hình hỗ trợ dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Điều đáng ghi nhận là dự thảo đã thể hiện một sự thay đổi đáng kể về tư duy lập pháp. Tuy nhiên, liệu những thay đổi đó đã đủ để trở thành “bệ phóng” cho khu vực kinh tế tư nhân hay chưa, vẫn là câu hỏi cần được nhìn nhận một cách khách quan.
Từ “Nhà nước quyết định hỗ trợ gì” sang “Doanh nghiệp được lựa chọn điều mình cần”
Một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo là việc áp dụng cơ chế Phiếu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (voucher) đối với nhiều nội dung như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và các dịch vụ hỗ trợ trọng tâm. Thay vì chỉ tham gia các chương trình do cơ quan nhà nước tổ chức, doanh nghiệp có thể sử dụng phiếu để lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ phù hợp với nhu cầu của mình. Đây là một thay đổi có ý nghĩa lớn. Nó tạo ra cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ, giúp doanh nghiệp có nhiều quyền lựa chọn hơn và buộc chất lượng dịch vụ phải được nâng lên.
Có thể nói, lần đầu tiên tư duy “ngân sách đi theo doanh nghiệp” bắt đầu được thể hiện rõ trong chính sách hỗ trợ DNNVV. Đó là hướng đi đúng.
Hỗ trợ chuyển đổi số không còn dừng ở khẩu hiệu
Một điểm tích cực khác là dự thảo đã mở rộng đáng kể phạm vi hỗ trợ. Nếu Luật năm 2017 chủ yếu đề cập đến đổi mới công nghệ theo nghĩa truyền thống thì dự thảo bổ sung hàng loạt nội dung mới như thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics, quản trị khách hàng, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, nâng cao độ tin cậy trong giao dịch điện tử và các giải pháp phục vụ chuyển đổi số.
Điều này phản ánh đúng thực tế rằng trong nền kinh tế số, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào vốn mà còn phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ và khả năng quản trị.
Từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ theo trọng tâm
Một thay đổi đáng chú ý khác là dự thảo không còn thiết kế chính sách theo hướng “mỗi doanh nghiệp được hỗ trợ một ít”, mà tập trung vào các nhóm doanh nghiệp có khả năng tạo ra tác động lan tỏa như doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp kinh doanh bền vững, doanh nghiệp chuyển đổi số và doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quốc tế.
Nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước luôn có giới hạn. Điều quan trọng không phải là hỗ trợ nhiều doanh nghiệp nhất, mà là tạo ra nhiều doanh nghiệp có khả năng phát triển bền vững nhất.
Minh bạch hơn, có trách nhiệm hơn
Dự thảo cũng bổ sung nhiều quy định về công khai chương trình hỗ trợ, đánh giá độc lập, giám sát việc sử dụng nguồn lực và trách nhiệm của các cơ quan thực hiện. Đồng thời, doanh nghiệp muốn được hưởng hỗ trợ phải đáp ứng các điều kiện nhất định như thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm xã hội và tuân thủ pháp luật.
Đây là một bước tiến đáng ghi nhận nhằm hạn chế tình trạng xin – cho, đồng thời nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của chính sách.
Nhưng liệu như vậy đã đủ?
Theo quan điểm của người viết, câu trả lời vẫn là chưa. Điểm nghẽn lớn nhất của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nhiều năm qua chưa bao giờ chỉ là thiếu các chương trình hỗ trợ. Điểm nghẽn nằm ở môi trường kinh doanh.
Một doanh nghiệp có thể không cần một khóa đào tạo miễn phí. Nhưng họ rất cần một thủ tục hành chính nhanh hơn. Họ rất cần một quy định thuế ổn định hơn. Họ rất cần một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả hơn. Họ rất cần tiếp cận tín dụng với chi phí hợp lý hơn. Nếu những vấn đề này chưa được giải quyết thì dù có thêm nhiều chương trình hỗ trợ, doanh nghiệp vẫn phải dành phần lớn nguồn lực để xử lý các chi phí tuân thủ. Nói cách khác, chi phí tuân thủ mới là khoản thuế vô hình lớn nhất mà nhiều doanh nghiệp đang phải gánh chịu.
Hỗ trợ chưa thể thay thế cải cách thể chế
Dự thảo vẫn mang tư duy rằng Nhà nước sẽ thiết kế các chương trình hỗ trợ để doanh nghiệp tiếp cận. Đó là điều cần thiết.
Nhưng một nền kinh tế cạnh tranh không thể chỉ dựa vào các chương trình hỗ trợ. Điều doanh nghiệp mong muốn hơn cả là một hệ thống pháp luật ổn định, dễ dự đoán, thủ tục hành chính đơn giản và cơ chế thực thi nhất quán. Một doanh nghiệp sẽ không cần xin hỗ trợ nếu họ có thể dành toàn bộ nguồn lực để đầu tư, đổi mới và mở rộng thị trường. Ở góc độ đó, cải cách thể chế luôn là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả nhất.
Khoảng trống đối với dịch vụ pháp lý
Một điểm đáng tiếc khác là dự thảo đã đề cập đến hỗ trợ pháp lý nhưng vẫn chưa coi dịch vụ pháp lý là một cấu phần chiến lược của hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV.
Trong thực tiễn hành nghề, rất nhiều tranh chấp, vi phạm thuế, lao động, sở hữu trí tuệ hay đầu tư hoàn toàn có thể được phòng ngừa nếu doanh nghiệp được tiếp cận tư vấn pháp lý kịp thời với chi phí hợp lý. Hỗ trợ pháp lý không nên chỉ được hiểu là phổ biến văn bản pháp luật hay tổ chức hội nghị tuyên truyền.
Giá trị lớn nhất của dịch vụ pháp lý là giúp doanh nghiệp không mắc sai lầm. Một hợp đồng được rà soát đúng lúc có thể giúp doanh nghiệp tránh một vụ kiện trị giá hàng chục tỷ đồng. Một ý kiến pháp lý đúng thời điểm có thể giúp doanh nghiệp tránh một quyết định đầu tư sai lầm. Đó mới là hỗ trợ theo đúng nghĩa của từ này.
Cần một tư duy mới: từ “hỗ trợ” sang “kiến tạo”
Điều đáng ghi nhận nhất của dự thảo không phải là bổ sung thêm bao nhiêu chính sách mà là bước đầu thay đổi cách nhìn về vai trò của Nhà nước.
Tuy nhiên, để thực sự trở thành bệ phóng cho khu vực kinh tế tư nhân, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tương lai có lẽ cần đi xa hơn. Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp bằng ngân sách. Không chỉ hỗ trợ bằng các chương trình. Mà cần kiến tạo một môi trường pháp lý nơi doanh nghiệp có thể phát triển bằng chính năng lực của mình.
Một hệ thống pháp luật tốt không phải là hệ thống tạo ra nhiều chính sách hỗ trợ nhất mà là hệ thống khiến doanh nghiệp ít phải cần đến sự hỗ trợ nhất. Đó mới là mục tiêu cuối cùng của một nền quản trị hiện đại.
Luật sư Nguyễn Linh
Xem thêm các bài viết pháp lý khác có liên quan:
- Hỗ trợ doanh nghiệp hay giảm chi phí tuân thủ – Đâu mới là chính sách phát triển khu vực kinh tế tư nhân?
- Bước chuyển chiến lược trong chính sách phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam từ Nghị quyết số 10-NQ/TW năm 2026
- Chi phí tuân thủ như một thước đo chất lượng thể chế pháp luật: Góp phần hoàn thiện thể chế pháp luật từ tinh thần nghị quyết đại hội XIV
- Nghị quyết 47/2026/NQ-HĐND – Bước cụ thể hóa cơ chế ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc thù tại Hà Nội
- Từ áp lực thương mại quốc gia đến yêu cầu tái cấu trúc quản trị tài sản trí tuệ của doanh nghiệp qua đợt truy quét bản quyền lớn nhất tại Việt Nam 2026
