Tóm tắt tình hình Hội nhập kinh tế Quốc tế – Tháng 7/2026

Tháng 7/2026 ghi nhận nhiều chuyển động đáng chú ý trong bối cảnh hoạt động thương mại và đầu tư của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng tích cực. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu 7 tháng đầu năm đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ, trong khi tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn mua cổ phần đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58%.

Trên phương diện hội nhập, Việt Nam tiếp tục thúc đẩy vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026 với Phiên họp Quan chức cấp cao CPTPP lần thứ ba tại TP. Hồ Chí Minh, đồng thời ghi nhận những bước tiến mới trong hợp tác kinh tế với Hoa Kỳ khi FDA quyết định đặt Văn phòng khu vực ASEAN đầu tiên tại Hà Nội. Tuy nhiên, môi trường thương mại quốc tế cũng xuất hiện thêm nhiều yếu tố cần theo dõi, nổi bật là việc Hoa Kỳ áp mức thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam theo kết luận điều tra Mục 301 về lao động cưỡng bức.

Bên cạnh đó, các thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang được đơn giản hóa nhằm hỗ trợ xuất khẩu nông sản. Ở bình diện quốc tế, việc Hiệp định thương mại tự do Anh – Ấn Độ chính thức có hiệu lực, cùng những điều chỉnh của EU đối với Quy định chống phá rừng (EUDR) và lộ trình áp thuế mới của Hoa Kỳ đối với dược phẩm nhập khẩu tiếp tục cho thấy môi trường thương mại toàn cầu đang có những thay đổi đáng kể mà doanh nghiệp cần chủ động theo dõi và thích ứng.

I. Kinh tế đối ngoại Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh, nhưng xuất hiện nhập siêu

Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ. Xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%, trong khi nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD, tăng 34,8%, khiến Việt Nam nhập siêu khoảng 20,52 tỷ USD. Tuy nhiên, nhập siêu chủ yếu gắn với nhu cầu mở rộng sản xuất: tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, trong khi hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%.

Xuất khẩu vẫn dựa chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo, đạt 287,91 tỷ USD, chiếm 90,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò áp đảo, chiếm khoảng 80,1% tổng xuất khẩu cả nước.

Đáng chú ý, tổng vốn FDI đăng ký mới, điều chỉnh và góp vốn, mua cổ phần tính đến 31/7/2026 đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ. Vốn đăng ký mới đạt 21,05 tỷ USD với 2.429 dự án; vốn điều chỉnh tăng thêm đạt 10,43 tỷ USD. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là lĩnh vực thu hút vốn lớn nhất. Singapore dẫn đầu về đầu tư, tiếp theo là Hàn Quốc, Hồng Kông, Trung Quốc và Nhật Bản. Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng và dòng vốn sản xuất vào Việt Nam tiếp tục diễn ra mạnh.

II. Rủi ro lớn từ Hoa Kỳ: hàng Việt Nam chịu thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301

Đây là một trong những nội dung đáng chú ý nhất của bản tin. Ngày 23/7/2026, USTR công bố kết luận cuối cùng cuộc điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974 đối với 60 nền kinh tế về chính sách liên quan đến hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo đó, Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế bổ sung 12,5%, áp dụng từ ngày 24/7/2026, trừ một số nhóm hàng được miễn trừ.

Biện pháp này về nguyên tắc có thời hạn 4 năm nếu không được gia hạn. Việt Nam phản đối kết luận của USTR, cho rằng kết luận chưa phản ánh đầy đủ thực tế và những nỗ lực của Việt Nam trong phòng, chống lao động cưỡng bức. Đáng chú ý, ngày 22/7/2026, Việt Nam cũng đã ban hành Nghị định 292/2026/NĐ-CP bổ sung quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được khai thác hoặc sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Rủi ro chưa dừng lại ở đây: Hoa Kỳ còn đang tiến hành hai cuộc điều tra Mục 301 khác liên quan đến dư thừa sản xuất và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu sang Hoa Kỳ cần đặc biệt theo dõi chính sách thương mại, xuất xứ, chuỗi cung ứng, lao động và sở hữu trí tuệ.

III. CPTPP bước sang giai đoạn nâng cấp và mở rộng

Từ ngày 20–24/7/2026, Việt Nam chủ trì Phiên họp Quan chức cấp cao CPTPP lần thứ ba (SOM3) tại TP.HCM trên cương vị Chủ tịch CPTPP năm 2026.

Sau hơn 7 năm thực thi, CPTPP đang chuyển từ giai đoạn thực hiện cam kết sang nghiên cứu nâng cấp Hiệp định, trong đó tập trung vào thương mại điện tử, thương mại dịch vụ, hải quan và hợp tác kinh tế. Đồng thời, các thành viên xem xét nguyện vọng gia nhập của 9 nền kinh tế mới, trong đó có Costa Rica, Indonesia và Philippines, cũng như tăng cường liên kết CPTPP với EU và ASEAN.

Điều này cho thấy CPTPP có khả năng tiếp tục mở rộng cả về thành viên lẫn phạm vi điều chỉnh, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại thế hệ mới.

IV. Nhà đầu tư châu Âu tiếp tục đánh giá tích cực về Việt Nam

Chỉ số Niềm tin Kinh doanh (BCI) của EuroCham trong Quý II/2026 đạt 79,7 điểm, gần trở lại mức 80 điểm của Quý IV/2025. Có 63% doanh nghiệp châu Âu đánh giá tích cực về điều kiện kinh doanh hiện tại và 69% kỳ vọng triển vọng tiếp tục cải thiện trong Quý III. Đặc biệt, 54% doanh nghiệp coi Việt Nam là thị trường chiến lược và 18% xem Việt Nam là động lực tăng trưởng chính.

Tuy nhiên, môi trường đầu tư vẫn còn những điểm nghẽn: thủ tục hành chính phức tạp, thực thi chính sách thiếu nhất quán, thiếu nhân lực chất lượng cao và những lo ngại về thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cải cách hành chính và nâng cao tính minh bạch, ổn định của chính sách vẫn là yếu tố then chốt để Việt Nam duy trì sức hấp dẫn FDI.

V. FDA đặt Văn phòng khu vực ASEAN đầu tiên tại Việt Nam

Ngày 29/7/2026, FDA Hoa Kỳ thông báo thành lập Văn phòng khu vực ASEAN đầu tiên tại Hà Nội. Đây là một bước phát triển đáng chú ý trong quan hệ kinh tế Việt Nam – Hoa Kỳ, đặc biệt đối với thực phẩm, dược phẩm và nông sản.

Văn phòng được kỳ vọng tăng cường hợp tác về an toàn thực phẩm, thanh tra, truy xuất nguồn gốc, chứng nhận sản phẩm xuất khẩu, chia sẻ dữ liệu kiểm định và thông tin về các yêu cầu kỹ thuật mới của Hoa Kỳ. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, sự hiện diện trực tiếp của FDA có thể giúp tiếp cận sớm hơn các tiêu chuẩn và quy định của thị trường Hoa Kỳ.

VI. Đơn giản hóa mạnh thủ tục mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói

Nghị quyết 36/2026/NQ-CP ngày 31/7/2026 đơn giản hóa đáng kể thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Hồ sơ cơ bản chỉ còn Đơn đề nghị; quy trình được thực hiện trực tuyến, kết nối với cơ sở dữ liệu đất đai.

Đáng chú ý, thẩm quyền xử lý được phân cấp xuống UBND cấp xã và phương thức quản lý chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Nếu thị trường nhập khẩu không yêu cầu kiểm tra thực địa trước khi cấp mã, cơ quan quản lý có thể cấp mã trước và hậu kiểm trong tối đa ba tháng.

Đây là cải cách có ý nghĩa thực tế lớn đối với xuất khẩu nông sản trong bối cảnh Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU và nhiều thị trường ngày càng siết yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.

VII. Phòng vệ thương mại tiếp tục gia tăng

Tháng 7 ghi nhận hàng loạt vụ việc đáng chú ý. Việt Nam khởi xướng điều tra chống bán phá giá thanh thép dự ứng lực từ Trung Quốc (AD24); đồng thời áp thuế chống lẩn tránh 27,83% đối với một số sản phẩm thép cán nóng từ Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, hàng Việt Nam tiếp tục đối mặt với điều tra từ nước ngoài: Hoa Kỳ ban hành kết luận cuối cùng trong các vụ chống bán phá giá/chống trợ cấp đối với thép cốt bê tông và gỗ cứng, ván ép trang trí từ Việt Nam; Malaysia khởi xướng điều tra chống bán phá giá thép mạ hợp kim nhôm kẽm từ Việt Nam, Trung Quốc và Đài Loan.

Xu hướng này cho thấy phòng vệ thương mại ngày càng trở thành rủi ro thường trực đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

VIII. Ba diễn biến quốc tế cần đặc biệt theo dõi

Thứ nhất, Hoa Kỳ công bố lộ trình dự kiến áp thuế đối với thuốc generic nhập khẩu: duy trì 0% trong hai năm từ 1/8/2026, sau đó dự kiến tăng lên 100% từ tháng 8/2028 và 200% từ tháng 8/2029. Tuy nhiên, bản tin lưu ý đây mới là tuyên bố của Tổng thống Trump và chưa được cụ thể hóa bằng văn bản pháp lý chính thức.

Thứ hai, FTA Anh – Ấn Độ (CETA) có hiệu lực từ 15/7/2026. Anh sẽ cắt giảm hoặc xóa bỏ thuế đối với 99% dòng thuế hàng Ấn Độ, trong khi Ấn Độ ưu đãi khoảng 90% dòng thuế cho hàng Anh. Hai nước đặt mục tiêu nâng thương mại song phương từ khoảng 55 tỷ USD năm 2025 lên 100 tỷ USD năm 2030. Đối với Việt Nam, FTA này làm gia tăng cạnh tranh tại thị trường Anh, nhất là với dệt may, da giày, thủy sản và thực phẩm chế biến.

Thứ ba, EU tiếp tục điều chỉnh Quy định chống phá rừng – EUDR. EU loại một số sản phẩm như da bò, da thuộc và một số sản phẩm cao su khỏi phạm vi điều chỉnh, đồng thời bổ sung cà phê hòa tan và một số sản phẩm khác; nhóm hàng mới sẽ áp dụng từ 30/12/2027.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, dù nghĩa vụ pháp lý trực tiếp chủ yếu đặt lên chủ thể tại EU, nhà xuất khẩu vẫn phải cung cấp thông tin và chứng cứ để đối tác EU thực hiện Tuyên bố thẩm định – Due Diligence Statement (DDS). Ba yêu cầu cốt lõi là sản phẩm không liên quan đến mất rừng, tuân thủ pháp luật nước sản xuất và đã được khai báo DDS.

Nhìn tổng thể

Thông điệp nổi bật của Bản tin tháng 7/2026 là hội nhập kinh tế quốc tế đang chuyển từ câu chuyện mở cửa thị trường và ưu đãi thuế quan sang quản trị rủi ro thương mại và tuân thủ chuỗi cung ứng. Việt Nam vẫn duy trì sức hút FDI và tăng trưởng thương mại mạnh, nhưng doanh nghiệp đồng thời phải đối mặt với ba nhóm áp lực ngày càng rõ: biện pháp thuế và phòng vệ thương mại; yêu cầu về lao động, xuất xứ và chuỗi cung ứng; tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.

Vì vậy, những vấn đề doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi sát trong các tháng tới là các cuộc điều tra Mục 301 của Hoa Kỳ, phòng vệ thương mại tại các thị trường xuất khẩu lớn, diễn biến nâng cấp CPTPP và các tiêu chuẩn tuân thủ mới như EUDR. Đây có thể là những yếu tố tác động trực tiếp đến chiến lược xuất khẩu, đầu tư và tổ chức chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam trong nửa cuối năm 2026.

Xem thêm các bài viết pháp lý khác có liên quan:

• Quy định về chính sách Thuế trong khuôn khổ Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) – Nghị định 324/2025/NĐ-CP
• Ngành nghề kinh doanh không được liệt kê trong Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam: Khoảng trống kỹ thuật hay rủi ro pháp lý?
• Hoa Kỳ ban hành kết luận sơ bộ điều tra chống bán phá giá thép cốt bê tông từ Việt Nam
• Hoa Kỳ ban hành kết luận cuối cùng trong vụ việc điều tra chống bán phá giá đối với sợi PTY của Việt Nam
• Nâng ngưỡng thông báo tập trung kinh tế năm 2026 – Bước chuyển từ tư duy kiểm soát giao dịch sang kiến tạo môi trường đầu tư?
• Hỗ trợ doanh nghiệp hay giảm chi phí tuân thủ – Đâu mới là chính sách phát triển khu vực kinh tế tư nhân?